Τρίτη, 30 Απριλίου 2013

Η Καφκαρίδα.

 Μια τσιρίδα.
Το άτομο εντός του περιβάλλοντος. Το περιβάλλον εντός του ατόμου.
Το συνεχές της ατομικότητας. Οι τομές της συνέχειας.
Ο Ηράκλειτος πετά το σάκραμ του Ζήνωνα στο Δημόκριτο.
Ο Λαμάρκ και ο Δαρβίνος γελάνε.
Continuum. Individuum.
Ο Αχιλλέας εξαιτίας του Ομήρου. Ο Όμηρος εξαιτίας του Αχιλλέα.
Ο Τρωικός πόλεμος εξαιτίας της Ιλιάδας. Η Ιλιάδα εξαιτίας του Τρωικού πολέμου.
Εγώ κι Εσύμπαν. Me and Youniverse.
Η σκέψη για τη σκέψη. Η μετα-σκέψη.
Δεδομένα για δεδομένα. Μετα-δεδομένα.
In-formation's In-formation. Meta-information.
Η μόρφωση για τη μόρφωση. Η μετα-μόρφωση.
Το έν-τομο.
Η Καφκαρίδα.
Α!

Κυριακή, 21 Απριλίου 2013

Long Hair is Communism: Μια φαινομενολογία του αναρχικού κουρέματος.

 Long Hair is Communism: Μια φαινομενολογία του αναρχικού κουρέματος.
onesecbeforetheend

Σε μια φωτογραφία διαδήλωσης εναντίον του Χίπι κινήματος, κάποιος βλέπει ένα πλακάτ με το σύνθημα: "τα μακριά μαλλιά είναι κομμουνισμός." Δυστυχώς το ακόλουθο φαινομενολογικό συμπέρασμα απευθύνεται κυρίως στα βιολογικά χαρακτηριστικά του ανδρικού φύλου: αν το καλοσκεφτούμε, στο σήμερα τα μούσια και τα μαλλιά είναι κάτι παντελώς άχρηστο για τις βιολογικές μας ανάγκες. Άρα είναι περιττά και θα έπρεπε να ανήκουν στο περιβάλλον. Παρόλα αυτά, συνεχίζουν να φυτρώνουν στο σώμα. Είναι λοιπόν κάτι σαν ένα no man's land (και το man αποδεικνύει το σεξισμό του συμπεράσματος) ανάμεσα στο περιβάλλον και στον άνθρωπο. Μία λεπίδα, όπως αυτή του Όκκαμ (μην πολλαπλασιάζεις άσκοπα τα πράγματα) μπορεί να σε απαλλάξει από τις περιττές τρίχες. Αυτό λέγεται ξύρισμα/κούρεμα. Το να ξυριστείς αποτελεί, λοιπόν, μία πράξη ενδυνάμωσης της προσωπικής ταυτότητας, των πολέμαρχων του ατόμου/ατομικισμού (βλ. Χίτλερ, Ναπολέων, Καίσαρας, στρατός). Το να αφήσεις τα μαλλιά να μεγαλώσουν είναι μια πράξη εξάλειψης των προσωπικών στοιχείων: τα όρια μεταξύ του κόσμου και του ατόμου δεν είναι ορατά, με την έμφαση στους κοινούς παρονομαστές (βλ. Θεός από τον Χριστό, Κομμουνισμός από τον Μαρξ, τρέλα από τον "τρελό του χωριού", "κάντε έρωτα, όχι πόλεμο" από χίπηδες). Η αναρχική κοινωνία φαντάζει από τα κουρέματα φεμινιστική. Κάποιες τρίχες του σώματος είναι πλήρως κομμένες σχεδόν πάντα (οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουν έντονη τριχοφυία στο πρόσωπο) και κάποιες άλλες υπερβάλλουν στην πυκνότητά τους (οι περισσότερες γυναίκες τείνουν να έχουν πλούσιο τριχωτό της κεφαλής, βλ. επίσης: τζίβες). Η αναρχική κοινωνία διαθέτει στη φύση της μαλλιά ταυτοχρόνως ξυρισμένα και μακριά (βλ. Πανκ κίνημα και όχι μόνο). Διαθέτει μια ισχυρή προσωπικότητα που αποβλέπει στη δημιουργική συμφιλίωση της διαφορετικότητας. Είναι όλοι διαφορετικοί και όλοι ίσοι. Κάνουν πόλεμο για να κάνουν έρωτα και κάνουν έρωτα για να κάνουν πόλεμο.

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή αυτήν τη φωτογραφία:
http://thesocietypages.org/socimages/files/2009/10/800px-Little_Rock_integration_protest.jpg

Κυριακή, 7 Απριλίου 2013

Το αναπόφευκτο αδύνατο και το αδύνατο αναπόφευκτο: Μια υπεράσπιση της Αναρχίας.


Το αναπόφευκτο αδύνατο και το αδύνατο αναπόφευκτο:
Μια υπεράσπιση της Αναρχίας.
 onesecbeforetheend
 
Ο φόβος του θανάτου ξεπερνιέται με το θάνατο του φόβου.
Περίπου πριν ενάμιση αιώνα, μια φράση συγκλόνισε την Ηθική: "Ο Θεός πέθανε."
Περίπου πριν έναν αιώνα, μια φράση συγκλόνισε την Αισθητική: "Η Τέχνη πέθανε."
Ένα εντροπικό καζάνι στο οποίο έβρασαν ο Νίτσε, ο Φρόιντ, το Νταντά, και ο Χάιζενμπεργκ, ξέβρασε μια ακόμα συγκλονιστική φράση που συγκλόνισε το μέσα και το έξω, την οντολογία και την επιστημολογία: "Η Αλήθεια πέθανε."

Νιτσεϊκά, λοιπόν, η λογική, πολιτική και Ιουδαιοχριστιανική αντιπαράθεση καλού και κακού (είτε αυτή προέρχεται από τον προφήτη του Θεού, είτε από το φιλόσοφο μιας επερχόμενης "καλύτερης" κοινωνίας) αίρεται. Αιρετικοί καλλι-τέχνες βρίσκουν διέξοδο στην Τέχνη, έξω από πολιτική, έξω από θρησκεία.

Η Τέχνη όμως, ως τέτοια, στοχεύει στην αναγωγή της ως "καλή," ώσπου το καλύτερο απόγειο της αισθητικής αυτοαναφορικότητάς της ήταν η "τέχνη για την τέχνη." Ο φόβος του θανάτου της ξεπεράστηκε και έτσι, οι ίδιοι οι καλλιτέχνες σκότωσαν την Τέχνη. Τεχνίτες και ειδικοί της Τεχνολογίας καταλαμβάνουν το τελευταίο οχυρό: το κάστρο της Επιστήμης.

Το κάστρο της Επιστήμης (επ-ίσταμαι) είναι αυτό της θεωρίας, όπου κάποιος βλέπει από ψηλά. Η Αλήθεια είναι ορατή από αυτήν τη θέση και, έτσι, όποιος την κατέχει γίνεται και ο συγγραφέας-εξουσιαστής (authorship/authority). Η εξουσία, βέβαια, έχει πολλά στοιχεία από την προηγούμενη θρησκευτική/πολιτική κατάσταση που όλοι απεύχονταν. Διαθέτει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των δύο αυτών ανθρώπινων ενασχολήσεων: την επιμονή των απόψεων. Ο απόηχος αυτός ήταν φανερός στους συγγραφείς επιστημονικών κείμενων: διαρκείς ασυμφωνίες ως προς το τι είναι αληθινό. Η απάντηση ήρθε και πάλι εκ των έσω από δύο πλευρές που έλεγαν το ίδιο πράγμα, αλλά από διαφορετική άποψη. Η επιστήμη της λογο-τεχνίας μίλησε από την πέννα του Ρολάν Μπαρτ για τον "θάνατο του Συγγραφέα." Η επιστήμη της τεχνο-λογίας μίλησε από την πέννα του Χάιζενμπεργκ για την "αρχή της Απροσδιοριστίας", συντακτικά βλέποντάς τη, μια αρχή (συγκεκριμένη εξουσία της μιας αλήθειας) που βασίζεται στην Απροσδιοριστία και στην Αβεβαιότητα (την αφηρημένη έλλειψη εξουσίας της αλήθειας), της Αναρχίας.

Η πορεία της ανθρώπινης σκέψης μπορεί, έτσι, να χαρακτηριστεί ως τραγική, τρομακτική, δραματική και φοβερή. Ξαφνικά, φαίνεται να μην έχουμε σκοπό και να οδεύουμε, με επιστημονικά αποδεδειγμένα στοιχεία πλέον, προς το αβέβαιο. Η κατάσταση αυτή είναι αναπόφευκτη, εφόσον είναι δραματική και το ξέρουμε αυτό από τον καιρό του Αριστοτέλη ακόμα. Η κάθαρση σε κάθε τραγωδία επέρχεται μέσω του φόβου. Ο κιρκεγκωριανός φόβος και τρόμος που ζούμε ήταν αναπόφευκτος και μάλλον αναπόφευκτη είναι και η επερχόμενη κάθαρση.

Ο Χάιζενμπεργκ, σε μία γλώσσα μαθηματική και συμβολική, όρισε μια νέα ηθική - που βέβαια έχει ξεπεράσει την όποια ηθική γνωρίζαμε ως τώρα. Αντιπαραθέτοντας την αρχή της Απροσδιοριστίας/Αβεβαιότητας στην κρατούσα αρχή της Αιτιοκρατίας, αντιπαραθέτει στους ορίζοντες του καλού/όμορφου/αληθινου και κακού/άσχημου/ψευδούς τον ορίζοντα του αναπόφευκτου και του αδύνατου. Στον ορίζοντα του αναπόφευκτου βρίσκεται η απόλυτη βεβαιότητα, η απόλυτη εντροπία του θερμικού θανάτου. Στον ορίζοντα του αδύνατου βρίσκεται η απόλυτη αβεβαιότητα, η απόλυτα πληροφοριακή κατάσταση, η αρνητική εντροπία. Τα ενδιάμεσα καζαντζακικά κβαντικά σημεία τα λέμε ελευθερία των πιθανοτήτων. Όσο πιο πιθανή είναι μια κατάσταση, τόσο πιο κοντά βρίσκεται στην αναποφευξιμότητα. Όσο πιο απίθανη είναι μία κατάσταση τόσο πιο κοντά βρίσκεται στην αδυνατότητα. 

Ο αριστοτελικός τρόμος της επερχόμενης κάθαρσης είναι μια αρχαϊκή μετάφραση του περάσματος από το βέβαιο στο αβέβαιο, από το αναπόφευκτο στο αδύνατο. Αποτελεί μία πολύ ιδιαίτερη αντιστροφή: Το αδύνατο γίνεται αναπόφευκτο και το αναπόφευκτο γίνεται αδύνατο. Η βεβαιότητα των ηθικών του παρελθόντος ακυρώνεται και μια νέα κατάσταση είναι αναγκαία. Φυσικά, η νέα κατάσταση είναι απροσδιόριστη. Εφόσον δεν τη γνωρίζουμε, δε μπορούμε και να την ορίσουμε. Δεν είναι μάλλον το αναπόφευκτο του θανάτου που φοβίζει τον άνθρωπο, όσο το απροσδιόριστο αυτού του επέκεινα. Και ο Αριστοτέλης που θεωρούσε αναπόφευκτη συν-ήθειά του τη δημιουργία ορισμών, δε θα μπορούσε παρά να φοβάται ό,τι το απροσδι-όριστο.

Η οικολογία της Αισθητικής έχει να μας προσφέρει έναν πολύ ωραίο κύκλο, ωραίο αναφορικά με τα νέα αισθητικά κριτήρια της Απροσδιοριστίας. Μία νέα κατάσταση (ας πούμε, ένας πίνακας του Μαλέβιτς το 1915) είναι συν-ήθως άσχημη και τρομακτική και λαμβάνει αρνητική κριτική από τη μάζα και θετική κριτική μόνο από την ελίτ που είναι προτοιμασμένη για την επερχόμενη αλλαγή. Στη συνέχεια, αφότου ξεπεραστεί το απροσδιόριστο σημείο του Ζήνωνος, όπου το άσχημο θεωρείται όμορφο, σιγά-σιγά γίνεται απλώς αποδεκτό για να στολίζει το περιβάλλον, ώσπου στο τέλος αγγίζει τα όρια του Κιτς. Μέσα από την απόλυτα εντροπική αυτή κιτς κατάσταση, όπου οι πάντες περιβάλλονται από μία ηθική που δε λειτουργεί, ξεπηδάει μέσα από μία διαλεκτική τυχαίου και αναγκαίου το νέο άσχημο, το νέο πρωτοπόρο (αβάν γκάρντ), το νέο μελλοντικά όμορφο. 

Ο χρόνος αναγνώρισης των εαυτών τους που απαιτείται από τους ανθρώπους για να θεωρήσουν τη νέα κατάσταση όμορφη, ορίζει το πόσο ρηξικέλευθη είναι αυτή η κατάσταση. Και κάθε φορά, όπως σε ένα μυθικό κύκλο που επαναλαμβάνεται αιώνια, όταν οι νέοι θεοί αντικαθιστούν τους παλιούς, η ασχήμια του φόβου του αγνώστου ξεπερνιέται με το να κάνουμε το φόβο γνωστό μας και να μην το φοβόμαστε. Έτσι, ο φόβος του θανάτου ξεπερνιέται με το θάνατο του φόβου. Τώρα γίνεται φανερό γιατί η κοινή γνώμη θεωρεί τους Αναρχικούς τρομοκράτες. Η αιτιοκρατία φοβάται την απροσδιοριστία και ελλείψει κάποιας άλλης ονομασίας την ονομάζει τρομοκρατία.

Τετάρτη, 3 Απριλίου 2013

Δομή και Λειτουργία: Προς ένα τέλος της μουσικής.

Δομή και Λειτουργία: Προς ένα τέλος της μουσικής.

Αφιερωμένο στον εμπνευστή Flusser.

Παραδοσιακά υπάρχει μια αντιστρόφως ανάλογη σχέση μεταξύ της λειτουργικότητας και της δομής ενός συστήματος ως προς την πολυπλοκότητά του. Θα δώσω δύο απλά παραδείγματα. 

Το σκάκι είναι ένα υπερβολικά απλό (simplex) σύστημα όσον αφορά τη δομή του - μερικά πιόνια και μια ανάλογα βαμμένη επιφάνεια αρκούν -, αλλά είναι εξαιρετικά περίπλοκο (complex) στη λειτουργία του - προϋποθέτει γνώση κανόνων και στρατηγική μπροστά στις άπειρες δυνατότητες που προσφέρει.

Η τηλεόραση είναι ένα υπερβολικά περίπλοκο σύστημα όσον αφορά τη δομή της - σειρές επί σειρών κυκλωμάτων, πομποί, δέκτες και πολλά άλλα -, αλλά είναι εξαιρετικά απλή στη λειτουργία της - ένα τηλεχειριστήριο με δέκα κουμπιά, πολύ εύκολα στη χρήση τους, αρκεί για να τη χρησιμοποιήσει κάποιος στην πληρότητά της.

Η σχέση αυτή φαίνεται να οξύνεται κατά την πάροδο των τεχνολογικών ετών. Τα συστήματά μας γίνονται ολοένα και πιο εύκολα στη λειτουργία τους και πιο περίπλοκα στη δομή. Αυτό έχει ένα ιδιαίτερο αισθητικό αποτέλεσμα το οποίο βρίσκει μια παραλληλία στη θεωρία της εντροπίας.

Ένα σύστημα όπως το σκάκι κινητοποιεί τις αισθήσεις προσφέροντας μια συνεχή πρόκληση στο χρήστη του, ο οποίος βρίσκεται σε εγρήγορση, μέσα σε ένα πληροφοριακό διάλογο με το σύστημα που χρησιμοποιεί, εισάγοντας και εξάγοντας νέο νόημα στα δεδομένα της απλής αυτής δομής. "Αισθητοποιείται."

Ένα σύστημα όπως η τηλεόραση ακινητοποιεί τις αισθήσεις προσφέροντας έναν συνεχή εφησυχασμό στο χρήστη της, ο οποίος βρίσκεται σε λήθαργο, μέσα σε ένα εντροπιάζον περιβάλλον λόγω του συστήματος που χρησιμοποιεί, λαμβάνοντας παθητικά ένα σωρό πληροφοριών μέσω των πομπών της πολύπλοκης αυτής δομής, δίχως τη δυνατότητα ανάδρασης και προσπέλασης. "Αναισθητοποιείται."

Αυτή ήταν η ιστορία μέχρι τη χρήση της τηλεόρασης ως κατεξοχήν μέσου επικοινωνίας και κυρίαρχου συστήματος πληροφόρησης. Η ανάπτυξη των υπολογιστών και του διαδικτύου προσφέρει μία ολοκαίνουργια εμπειρία που προκαλεί τις αισθήσεις μας λόγω των άπειρων δυνατοτήτων εισαγωγής και εξαγωγής πληροφορίας που διαθέτει με την παράλληλη ύπαρξη μιας ιδιαίτερα σύνθετης δομής. Η ταυτόχρονη πολυπλοκότητα που διέπει τόσο τη δομή όσο και τη λειτουργία του υπολογιστή (για τον άνθρωπο που θα καταφέρει να τον δαμάσει σε μεγάλο βαθμό), είναι μια απόδειξη του ξεπεράσμος της διαλογικής/αναλογικής μας συνείδησης που βασιζόταν στην ιστορική και γραμμική συνείδηση. Η περιπλοκότητα, πλέον, είναι σημάδι σύν-θεσης (com-pute) ψηφίων (calculi), γεγονός που αφήνει τον ορίζοντα ανοιχτό για ένα ατελεύτητο παιχνίδι δοκιμής πιθανοτήτων με στόχο τον εντοπισμό των μη-αναμενόμενων (και άρα πληροφοριακών) καταστάσεων μέσα από τον χαοτικό κύκλο της αρνητικής εντροπίας που δημιουργείται από τη συσσώρευση του όγκου των παλαιών πληροφοριών.

Ας δούμε τώρα τι γίνεται με το rap. Σε σχέση με την εξέλιξη της τεχνολογίας, η μουσική φαίνεται να ακολουθεί μια αντίστροφη πορεία. Η παραγωγή μουσικής ήταν στο παρελθόν όλο και πιο περίπλοκη μέσω της σύνθεσης. Αρχικά φαίνεται να ξεκίνησε από τον παιγνιώδη πειραματισμό για τον εντοπισμό μη πιθανών πληροφοριακών μουσικών στοιχείων - όπως στην περίπτωση των υπολογιστών. Στη συνέχεια οι μουσικοί συνθέτες απομονώθηκαν στην περιπλοκότητά τους εξάγοντας μόνο μουσικά προϊόντα στο κοινό υπό μορφή ηχογραφήσεων και συναυλιών - όπως στο παράδειγμα της τηλεόρασης. Το σήμερα φέρνει αρκετά παραδείγματα τα οποία μας φέρνουν πιο κοντά στο παράδειγμα του σκακιού. Είδη όπως το rap, το dubstep ή το drum'n'bass είναι κατά κύριο λόγο εξαιρετικά εύκολα στην παραγωγή τους και απλά στη δομή τους τεχνικά και μουσικά (sampling, ρυθμός τεσσάρων τετάρτων), αλλά θέτουν τη μεγάλη πρόκληση στο θέμα του στίχου. 

Κάποιος μπορεί να θεωρήσει πως ένα τραγούδι rap, για παράδειγμα, είναι το αποτέλεσμα ιδιαίτερης μουσικής σύνθεσης παρακολουθώντας μια σύχρονη ορχήστρα που παίζει rap. Θα ήταν ο ίδιος άνθρωπος που θα έλεγε πως το σκάκι είναι αποτέλεσμα ιδιαίτερης λειτουργικής δομής εάν έβλεπε μία χρυσή σκακιέρα και πιόνια σκαλισμένα με εξαιρετική λεπτομέρεια. Η ουσία της αναλογίας δομής και λειτουργικότητας δε φαίνεται να αλλάζει παρόλα αυτά, όσον αφορά τη λειτουργία κάθε συστήματος ως τέτοιο, ασχέτως με την εξωτερική του εμφάνιση.

Εάν πριν τη δημιουργία απλών στη δομή συστημάτων, όπως το σκάκι, δεν υπήρχαν τεχνικά συστήματα, μήπως η αντίστροφη αυτή εξέλιξη τεχνικών συστημάτων και θεωρίας αποτελεί ένα προμήνυμα για το τέλος της μουσικής;